خانه » مقالات آموزشی » سخنوری و فن بیان » یادداشتی در پیدایش رتوریک
تاریخ : ۱۳۹۷/۰۶/۱۲

یادداشتی در پیدایش رتوریک

سخنرانی وصحبت درجمع

به قرن پنجم پیش از میلاد بازمیگردیم وقتی سخنوران در قامت دانشمندان(سوفیسط) یا وکیل یا سیاستمدارظاهر میشدند کار این خطیبان اقناع شوندگان بود خواه دردادگاه یا در جایگاهی سیاسی.

قانع کردن به هر وسیله ای ، سخنور را توانا تر نشان می داد. شعر، تراژدی های یونانی و در بیان کلی (میتوس) ویاهرحربه دیگری قابل قبول بود.

وکلای سخنوری در دادگاه ها با اقامه مثالهایی از اساطیر یا اشعار معروف قضات را به خواست خود قانع میکردند.

منازعات مالی میان شهروندان یونان باعث شد تا نیاز به خطیبی که کار وکالتشان را به عهده بگیرد افزایش یابد. مراکزآموزش تاسیس شد و سخنوران مشهور به تدریس این فن پرداختند. اینان از هرنوع بحثی که منجر به قانع شدن شنودگان میشد،  استفاده میکردند، از این رو به سسوفیسط (دانشمند)معروف شدند چراکه اصل اول سخنوری را فهم تمام دانش موجود ان زمان می دانستند تا به وسیله ان ذهن شنودگان را تسخیر کنند. انها تلاش میکردند برای هر ادعا،  فارغ از اینکه حق است یا باطل، درست است یا نادرست، دلیل بیاورند وبرنده کسی بود که بتواند شنودگان را به هر ادعایی قانع کند.

پیش رفت (سوفطاییان) به حدی رسید که اعتقادشان را این گونه بیان کردند: حق و باطل  و راست ودروغی در واقعیت نیست، بلکه حق ان چیزی است که انسان ان را حق بداند یا بتواند حق بودنش را به دیگران القا کند.این سخن تا جایی پیش رفت که حقیقت به دریافت انسانی وابسته شد و مدعی شدند اگر دو نفر در یک موضوع دو حقیقت متضاد را درک کنند،  هردو در ست فهمیده اند و مهم ان است که کدام یک در خطابه پیروز خواهد شد. یکی از سوفیسطهای مشهور پورتاگوراس است(protagoras) او می گویید : مقیاس همه چیز انسان است هر کس هر حکمی کند مطابق چیزی است که فهمیده،  پس حق است زیرا حقیقت غیر از انچه انسان می فهمد، چیزی نیست. چون اشخاص به طرق مختلف ادراک میکنند و چیزی را که یک نفر راست میپندارد،  دیگری دروغ می داند وسومی در راست و دروغش شک میکند. پس یک چیز هم راست و هم دروغ، هم صواب و هم خطا است. در چنین فضایی و در میان این تشتت ارا،  فلاسفه ظهور میکنند تا فلسفه را به عنوان راهی برای کشف حقیقت و اندیشه ورزی صحیح نمایان کنند.

فلاسفه (دوست داران دانش)درمقابل سوفیسط ها (دانشمندان)قدعلم میکنند.

این گروه که با سقراط اغاز شد و با ارسطو قوام یافتند، برای تمامی تاریخ،  اندیشه ورزیِ صحیح و به دور از خطا را امکان پذیر میکنند.

با وجود اینان ، حقیقت چیزی برای کشف میشود نه چیزی در خدمت سخنوران . پرسش های متفکرانه سقراط از سطح به عمق مفاهیم می رسد، افلاطون راهی تازه برای پیدایش دستگاه فكری را نشان می دهد ودر نهایت ارسطو با فهم زبان واندیشه به ارائه قوانینی برای اندیشه ورزی می پردازد . بدیهی است که بررسی کل محتوای یاد شده در این یادداشت کوتاه مد نظر نیست، چراکه،  نه مجال ان است و نه امکانش.  به همین دلیل به ذکر روایت کوتاه از پیدایش سخنوری ادامه میدهیم.  ارسطو در میانه تشتت ارا اقدام به ساختِ قواعدی برای اندیشیدن و سخنوری می کند. او مفهموم گسترده ودیرینه(لوگوس)را تشریح کرده و در غالب زبان بیان میکند مفهوم(لوگوس)بسیار گسترده تر ازچند خط این نوشته است و مفهمومی است که در تمام تاریخ فلسفه مورد مداقه و بررسی بوده است و از همین مسیر نوعی از فیلسوفان با نام(لوگوسنترالیست)بخش عمده ی تاریخ فلسفه را به خود اختصاص داده اند،  اما اینجا دراین فرصت مقصود بیان كاركرد ارسطو دراین مفهوم و قاعده مند كردن زبان و تفكر است که ارسطو با بررسی ساختِ زبان به این مهم دست یافت. او همچنین با دقت فراوان به تشریح (رتوریک)یا همان سخنوری پرداخت.  او الزاماتی را برشمرد که در نتیجه ان،  سخن تا حد ممکن از خطا دور میشد.

یکی از این الزامات لوگوس یا رعایت قواعد منطقی است،  .همچنین رعایت اخلاق را لازمه درست سخن گفتن دانست و همیچنین با برسی احساسات و عواطف در غالب (پاتوس)بربخش دیگری از سخنوری نور تاباند.

در نهایت او هرسه این موارد را در کنار هم لازمه سخن صحیح و اثر بخش دانست. سخنی که در عین تاثیر گذار بودن،  درست باشد.

بدیهی است،  که بررسی فلسفی هیچ گاه معلق و متوقف نمی شود. این مباحث نیز با یافته های ارزشمند ارسطو پایان نپذیرفت و تا به امروز متفکران بزرگ جهان فلسفه به مطالعه و تبیین ان مشغولند.  متفکرانی چون فوکو، هایدگر و دریدا و بسیار دیگر به گسترش و دقت اندیشه ورزی همت گماشتند.

نویسنده: رامین کاوه

 

رامین کاوه
رامین کاوه
شجاعت استفاده از خرد خودتان را داشته باشید
تاکنون 11579 نفر در دوره های آموزشی موسسه ایران شرکت کرده‌اند!

مرکز تخصصی مهارت های ارتباطی ایران

بولوار سازمان آب، شهید صادقی 21، پلاک 147
05137286679
info@asatiriran.com
محصولات
با ما همراه باشید